Tor des Géants 330km: Hai VĐV Việt Nam về đích, và khoảng cách 70 giờ ít ai nhắc

Lê Thị Hằng đặt chân qua vạch đích tại Courmayeur khi đồng hồ chỉ 138 giờ 40 phút. Cách đó không xa, Lưu Đức Toản hoàn thành hành trình của mình sớm hơn người đồng hương chừng 50 phút, với 137 giờ 50 phút. Cả hai nằm trong giới hạn 150 giờ của Tor des Géants, nhưng biên an toàn chỉ hơn 11 tiếng. Suốt nhiều năm theo dõi các giải đấu, tôi rút ra một nguyên tắc: một con số chẳng có giá trị gì khi bị tách khỏi bối cảnh sinh ra nó. Kỷ lục trên đường nhựa phẳng và một lần về đích trên núi cao thuộc hai phạm trù dữ liệu khác nhau. Ở thung lũng Aosta, 138 giờ không đo tốc độ. Nó đo khả năng chịu đựng.

Tor des Géants là giải chạy đường mòn siêu bền tổ chức tại thung lũng Aosta, Italia. Quãng đường 330 km, không chia chặng, không có giờ nghỉ bắt buộc. Tổng độ cao tích lũy vượt 24.000 mét, với hơn 20 con đèo nằm trên cao độ 2.000 mét. Giải diễn ra trong khung thời gian từ ngày 13 đến ngày 19 tháng 9. Giới hạn thời gian, hay cut-off time, là 150 giờ. Ban tổ chức bố trí 7 trạm hỗ trợ lớn, cách nhau khoảng 50 km, cung cấp thực phẩm, nước uống và hỗ trợ y tế. Vận động viên tự quản lý việc chạy, ngủ và nghỉ của chính mình.

Năm nay, đoàn Việt Nam có ba người góp mặt: hai vận động viên về đích nói trên và một người cư trú tại Pháp không hoàn thành. Nhà vô địch nam là Jia Ju Zhao, người Trung Quốc, với 65 giờ 55 phút 22 giây. Nhà vô địch nữ là Katharina Hartmuth, người Đức, với 67 giờ 10 phút 09 giây. Tỷ lệ hoàn thành toàn giải rơi vào khoảng 60 phần trăm.

Ở đây, cần đặt một lưu ý về mặt thuật ngữ. "Siêu bền" chỉ loại hình chạy địa hình vượt xa cự ly marathon, đặc trưng bởi độ cao tích lũy lớn và địa hình núi tự định hướng. Nó khác về bản chất với marathon đường nhựa và với các nội dung trên sân điền kinh. Việc đánh giá thành tích vì thế phải tuân theo thang đo riêng của nó.

Đặt hai cặp con số cạnh nhau, bức tranh hiện ra rõ ràng. Thời gian của hai vận động viên Việt Nam xấp xỉ gấp đôi thời gian của những người vô địch, tức khoảng cách gần 70 giờ. Đây là dữ kiện quan trọng nhất, đồng thời là dữ kiện ít được nhắc đến nhất trong các bản tin. Nó không làm giảm giá trị của lần về đích, nhưng nó định vị chính xác thành tích ấy nằm ở đâu trong hệ thống phân tầng của giải. Nhóm dẫn đầu gồm các vận động viên siêu bền chuyên nghiệp toàn cầu. Nhóm về đích ở giữa và cuối bảng gồm những tay chạy nghiệp dư trình độ cao. Hai vận động viên Việt Nam thuộc nhóm thứ hai.

Yếu tố quyết định thời gian ở đây là địa hình và độ cao, không phải tốc độ thuần túy. Hơn 24.000 mét leo dốc cùng hơn 20 con đèo trên 2.000 mét biến mỗi giờ đồng hồ thành một biến số phụ thuộc vào núi. Nhiệt độ ban ngày dưới nắng khác hẳn cái lạnh ban đêm trên cao nguyên. Một người có thể chạy tốt trên đường bằng phẳng và gục ngã trước sự chênh lệch nhiệt độ này. Đây là lý do thời gian ở Tor des Géants không thể đem so với thời gian trên đường nhựa hay các giải siêu bền địa hình thấp. Mọi khai quật đều cần một lần kiểm chứng, và với tôi, dữ liệu của giải này là mốc đối sánh.

Tỷ lệ hoàn thành khoảng 60 phần trăm là chỉ số khách quan đáng tin cậy nhất. Nghĩa là cứ năm người xuất phát, hai người bỏ cuộc. Về đích ở một giải như vậy là kết quả của thiểu số. Nhưng cần phân biệt rạch ròi: biên an toàn 11 đến 12 giờ so với giới hạn 150 giờ là khoảng đệm thoải mái về mặt thời gian, song không đủ rộng để hấp thụ một sự cố lớn. Một lần dừng quá lâu, một chấn thương dây chằng, một cơn hạ thân nhiệt kéo dài đều có thể đẩy vận động viên về phía vạch giới hạn. Hai người Việt Nam về đích an toàn, nhưng biên độ của họ mong manh hơn vẻ ngoài.

Hồ sơ thành tích được công bố cho thấy cả hai đều có nền tảng đường dài vững chắc. Lê Thị Hằng từng hoàn thành Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail 100 km và VMM 100 km. Lưu Đức Toản từng chạy UTMB, Mantra 116 km, ULJU Trail 9 Peaks 100 km và Mt Fuji 100 km. Đây là lộ trình nâng cấp cự ly có chủ đích, không phải một bước nhảy ngẫu nhiên. Thành tích 330 km nằm trong quỹ đạo tích lũy nhiều năm, không phải một hiện tượng đột biến. Chính Toản tự đánh giá TOR khó hơn UTMB nhiều lần. Đó là phán đoán kỹ thuật từ người trong cuộc, và nó có cơ sở từ chính kinh nghiệm UTMB của anh.

Có một chi tiết đáng chú ý về tương quan giới tính. Thời gian của Lê Thị Hằng chỉ chậm hơn Lưu Đức Toản khoảng 50 phút trên quãng đường 330 km. Khoảng cách ấy rất hẹp. Nó gợi ý một nền tảng tương đối mạnh ở phía nữ, dù không thể kiểm chứng vì bản tin không cung cấp dữ liệu về nhóm nữ tham dự nói chung. Đồng thời, sự tương đồng về thời gian cũng mở ra một giả thuyết khác: hai vận động viên có thể đã phối hợp nhịp độ hoặc chia sẻ chiến lược hỗ trợ trong suốt hành trình.

Điểm mù nằm ở khung truyền thông. Các bản tin trong nước chọn góc nhìn "chinh phục giải đấu khắc nghiệt nhất hành tinh", và xét về mặt sự kiện, cách đưa tin này chính xác. Nhưng việc lược bỏ thứ hạng và dữ liệu chia chặng tạo ra một quầng hào quang ngầm. Người đọc dễ chuyển từ "hoàn thành" sang "đẳng cấp thế giới". Hai khái niệm ấy không đồng nghĩa. Trong ghi chép của mình, tôi luôn tách rõ đâu là dự báo dựa trên dữ liệu và đâu là trực giác, và tôi áp dụng cùng kỷ luật ấy ở đây.

Một điểm phản trực giác khác: khoảng cách gần 70 giờ giữa nhà vô địch và nhóm về đích giữa không phải dấu hiệu bất thường. Với thể thức không chia chặng và giới hạn 150 giờ, sự phân tầng này là chuẩn mực của Tor des Géants. Nó phản ánh việc giải quy tụ hai nhóm người khác biệt trên cùng một đường chạy: chuyên gia siêu bền toàn cầu và những tay nghiệp dư bền bỉ. Đem thời gian của họ ra so với nhau là một phép so sánh sai về bản chất.

Yếu tố rủi ro sinh mạng cũng bị đẩy xuống nền. Năm 2026, giải ghi nhận một trường hợp tử vong. Toản mô tả những đoạn đường sát vách đá không có dây bảo hiểm. Đây là chiều kích an toàn tính mạng mà điền kinh đường nhựa không có. Với một vận động viên cư trú tại Pháp nhưng không hoàn thành, rủi ro ấy là hiện thực ngay trong cùng đoàn người Việt.

Tôi không săn tin nóng; tôi khai quật lớp trầm tích của thể thao. Lần này, lớp trầm tích cho thấy một cột mốc tham dự đáng ghi nhận của đường chạy siêu bền Việt Nam, đặt cạnh một khoảng cách 70 giờ cần được nói thẳng. Một lần về đích không tạo nên một đẳng cấp; nó tạo nên một mốc để so sánh. Dữ liệu không có ký ức, nhưng tôi có. Và trong sổ ghi chép của tôi, dòng này sẽ được đối chiếu với những lần về đích tiếp theo. Nếu các vận động viên Việt Nam lặp lại kết quả, đặc biệt ở nhóm một phần ba đầu, câu chuyện sẽ mang nghĩa khác. Còn ở thời điểm hiện tại, đây là một khởi đầu đã được ghi chép lại.