Ba mươi nghìn lần ngực chạm đất: Kevin Ociepka và kỷ lục không có trọng tài

Tiếng ngực chạm mặt sân của Parkstadion Baunatal không phải tiếng ngã. Nó trầm và đục hơn — kiểu âm thanh của một thân thể bị ép xuống rồi bật trở lại, lặp đi lặp lại đủ lâu để tai người ta thôi không phân biệt từng lần va chạm nữa, chỉ còn nghe thấy một nhịp đều như tiếng máy. Tôi đứng ở mép khán đài, sổ tay mở, bút chì đặt ngang trang giấy trắng, và trong ba mươi năm đứng bên đường chạy tôi chưa từng nghe thứ âm thanh nào giống nó. Không có tiếng súng xuất phát, không có tiếng giày đinh cào mặt đường tartan, không có tiếng hô của khán giả. Chỉ có tiếng ngực chạm đất.

Người tạo ra âm thanh ấy tên Kevin Ociepka, công dân Đức, một vận động viên của bộ môn Hyrox. Trong 155 giờ 44 phút 51 giây — gần bảy ngày không rời khu vực thi đấu — anh hoàn thành quãng đường 42 km, đúng quãng đường của một cuộc marathon, nhưng không bằng đôi chân chạy. Anh nhảy. Mỗi bước là một lần burpee broad jump: chống tay xuống sàn, hạ ngực chạm đất, đẩy người lên, rồi bật về phía trước. Ước tính khoảng 30.000 lần. Mỗi lần khoảng 1,4 mét. Đó là một kỷ lục thế giới.

Với độc giả theo dõi điền kinh truyền thống, Hyrox có thể là cái tên xa lạ. Đây là một hình thức thi đấu thể lực chức năng: vận động viên chạy tám quãng 1 km, xen giữa là tám trạm bài tập — kéo xe trượt, đẩy tạ, mang tạ nông trại, ném bóng tường, và một trạm nhảy xa burpee dài 80 mét đặt ở vị trí thứ tư, gần giữa cuộc đua. Mô hình này đang lan ra toàn cầu: Bắc Mỹ, châu Âu, châu Á - Thái Bình Dương. Nó nằm ở khoảng giữa thể hình kiểu CrossFit và các giải chạy đường dài, phục vụ một nhóm người tập khác hẳn nhóm khán giả của sân vận động điền kinh. Cách tổ chức của Hyrox có ưu điểm của sự chuẩn hóa: cùng tám trạm, cùng tám quãng chạy, cùng thứ tự, nên kết quả ở Melbourne có thể đặt cạnh kết quả ở Berlin. Đó là điều mà nhảy xa burpee marathon chưa làm được.

Trong hệ sinh thái đó, Ociepka không phải người mới. Anh đã thi 17 giải Hyrox trong những năm gần đây. Nghề chính của anh là chuyên viên vật lý trị liệu — chi tiết này, về sau, sẽ trở thành một trong những mảnh ghép quan trọng nhất để hiểu vì sao cơ thể anh chịu được sáu ngày rưỡi va đập liên tục. Ở trạm nhảy xa burpee 80 mét, phần lớn vận động viên Hyrox mất 5 đến 6 phút. Ociepka hoàn thành dưới 3 phút. Anh nhanh gấp đôi người thường ở đúng cái động tác mà mình sẽ lặp lại ba vạn lần.

Kỷ lục trước đó thuộc về Mann Sharma, một vận động viên người Ấn Độ, với 197 giờ. Ociepka rút ngắn 42 giờ, tương đương 21%. Anh thực hiện tại Parkstadion Baunatal, bang Hessen, Đức. Anh gắn nỗ lực này với một mục đích từ thiện: gây quỹ cho Kinder Krebs Stiftung, quỹ hỗ trợ trẻ em ung thư. Đây không phải chi tiết trang trí cho bài báo — nó là một phần của cấu trúc động cơ, bởi một thử thách thể chất cực đoan không có mục đích nào khác ngoài chính nó thường khó giải thích với công chúng.

Điều đầu tiên một nhà báo điền kinh phải làm khi nhìn vào con số này là từ chối so sánh nó với marathon chạy. Kỷ lục marathon chạy nam ở đỉnh cao là 1 giờ 59 phút 40 giây. Ở đây là 155 giờ. Khoảng cách ấy không phải khoảng cách giữa hai trình độ, mà là khoảng cách giữa hai hệ năng lượng hoàn toàn khác nhau.

Một cuộc marathon chạy kiểm tra hệ aerobic — quá trình oxy hóa phosphoryl hóa, nơi cơ thể đốt oxy để duy trì cường độ trong nhiều giờ. Nhảy xa burpee kiểm tra sức bền cơ, năng lực anaerobic và độ chịu đựng của khớp. Đây là hai bài kiểm tra sinh lý không thể đặt cạnh nhau. Đem 155 giờ của Ociepka so với 2 giờ của một kỷ lục chạy là so hai thứ đo bằng hai đơn vị khác nhau rồi gọi chúng là cùng một câu chuyện. Người chạy marathon giỏi nhất hành tinh có thể gục ở lần nhảy thứ ba nghìn. Người nhảy burpee giỏi nhất có thể không chạy nổi một vòng sân.

Nhịp độ mới là chỗ đáng nói. Chia đều, Ociepka duy trì khoảng 267 lần nhảy mỗi giờ, tương đương 5,3 giây một lần. Nhưng đây là con số trung bình cộng gộp của cả nghỉ và ngủ. Một người không thể nhảy liên tục sáu ngày rưỡi mà không ngủ. Chuỗi 155 giờ thực chất là một chuỗi các phiên nỗ lực, xen giữa là những khoảng dừng — ngủ, ăn, hồi phục, có thể cả điều trị. Ban tổ chức không công bố chi tiết những khoảng dừng ấy, và đó chính là điểm mấu chốt: không có quy định nào về thời gian nghỉ, nên 155 giờ là một con số không thể tái lập theo cùng cách, vì mỗi người được phép dừng tùy ý. Một kỷ lục mà biến số lớn nhất lại không được kiểm soát thì kỷ lục ấy có bao nhiêu phần trăm là thành tích, bao nhiêu phần trăm là chiến lược quản lý giấc ngủ?

Quãng nhảy 1,4 mét cũng cần được đặt trong ngữ cảnh kỹ thuật. Trong các đợt bùng nổ ngắn, một vận động viên nhảy xa burpee cừ khôi có thể đạt 1,8 đến 2,0 mét mỗi lần. Ociepka chỉ đạt 1,4 mét. Nghe như anh kém. Nhưng nếu anh nhảy 2 mét trong một trăm lần đầu rồi gục ở lần thứ năm nghìn, thì quãng đường 42 km sẽ không bao giờ hoàn thành. Ở cự ly ba vạn lần lặp, hiệu suất tối ưu không phải là những bước dài nhất, mà là những bước ngắn nhất mà cơ thể còn có thể lặp lại vào ngày thứ bảy. 1,4 mét là một quyết định chiến thuật, không phải một giới hạn năng lực.

Sức bền cơ ở đây vận hành khác hẳn sức bền tim mạch. Trong 30.000 lần tiếp đất, mỗi cổ tay, mỗi cổ chân, mỗi đầu gối hấp thụ một lực tương đương trọng lượng cơ thể nhân với hệ số tác động. Nhân lên ba vạn lần. Cơ thể không thích nghi bằng cách khỏe lên; nó thích nghi bằng cách chịu đau giỏi hơn. Đây là lý do nghề vật lý trị liệu của Ociepka quan trọng đến vậy. Anh biết cách đọc tín hiệu viêm, biết khi nào được phép đẩy, khi nào phải dừng. Một người không có kiến thức y khoa có thể đã gặp biến chứng nguy hiểm — tiêu cơ vân, mất cân bằng điện giải, hoặc đơn giản là chấn thương tích lũy khiến cuộc thử thách dừng giữa đường.

Số lần lặp xứng đáng một phép tính. 42 km chia 1,4 mét ra khoảng 30.000 lần nhảy. Mỗi lần nhảy bao gồm một burpee hoàn chỉnh — ngực chạm sàn, chống đẩy lên, bật dậy — rồi một cú nhảy ngang. Đó là hàng chục nghìn lần chuyển động liên tục, một chuỗi động tác mà cơ thể phải thực hiện đủ đúng để không bị tính là phạm luật. Trong thi đấu Hyrox, trọng tài có thể phạt nếu tay đặt quá xa chân khi đứng lên, nếu bước thay vì nhảy, nếu tiếp đất quá so le, nếu ngực không chạm sàn. Trong cuộc thử thách kỷ lục này, điều khoản cho phép "nhảy hoặc bước chân về trước" — nghĩa là tiêu chuẩn đã được nới lỏng so với thi đấu. Đây là một chi tiết nhỏ nhưng nói lên nhiều điều: kỷ lục được xây trên bộ luật tự đặt, không phải trên luật của một liên đoàn.

Và đây là chỗ câu chuyện cần được nhìn thẳng.

Điền kinh có một hệ thống quản trị. Liên đoàn Điền kinh Thế giới quy định cự ly, cân đo, trọng tài, kiểm tra doping. Một kỷ lục chạy 100 mét chỉ được công nhận khi có đồng hồ điện tử đạt chuẩn, gió được đo, trọng tài có mặt, mẫu thử được niêm phong. Không có sự đồng ý của hệ thống ấy, con số chỉ là con số.

Nhảy xa burpee marathon không có cơ quan quản lý nào như vậy. Không có liên đoàn, không có điều lệ về nghỉ ngơi, không có quy định về doping, không có quy trình kiểm tra độc lập. Khi Ociepka hoàn thành và tuyên bố kỷ lục thế giới, đó là một tuyên bố tự thân: do chính người thực hiện công bố, không phải do một tổ chức công nhận. Bài báo về anh dùng những từ ngữ ước lượng — "khoảng 30.000 lần nhảy", "khoảng 1,4 mét". Đó là ngôn ngữ của một nỗ lực phi thường, nhưng cũng là ngôn ngữ của một phép đo chưa được chuẩn hóa.

Điều này không làm mất đi giá trị của việc anh đã làm. Ba vạn lần ngực chạm đất trong sáu ngày rưỡi là một thực tế, bất kể có ai công nhận hay không. Nhưng nó đặt ra một câu hỏi mà giới thể thao cần phân loại cho rõ: đây là tin thể thao, hay là tin của ngành thể lực chức năng? Hai thứ không giống nhau. Khi truyền thông điền kinh đưa tin về một kỷ lục Hyrox như thể đó là thành tích điền kinh, chúng ta đang trộn hai hệ đo lường rồi mời khán giả tin rằng chúng cùng một loại. Đó là lỗi phân loại, không phải lỗi của vận động viên.

Có một tầng sâu hơn trong câu chuyện về sự công nhận. Trong phòng thay đồ, tôi học được rằng kỷ lục chỉ là con số, còn lịch sử là những gì họ không nói ra. 155 giờ ấy chứa trong nó những gì không được ghi lại: những đêm anh ngủ bao lâu, những lần anh suýt bỏ cuộc, những cơn đau ở cổ tay khiến lần nhảy thứ hai mươi nghìn chậm đi, tiếng thở của một người đứng một mình giữa sân vận động vắng. Bảng thành tích không ghi được những thứ đó. Nó chỉ ghi một dòng: 155:44:51.

Cũng cần nói về phản ứng công chúng. Khi tin này lan ra, câu hỏi phổ biến nhất không phải "làm thế nào anh ấy làm được" mà là "tại sao lại muốn làm điều này". Sự hoài nghi đó trung thực và cần thiết. Một kỷ lục không có đối thủ, không có giải vô địch, không có vòng loại, sẽ khó duy trì sức nóng. Nó tồn tại một mình, không có đối trọng, nên nó chỉ sống được đến khi có ai đó làm tốt hơn — hoặc cho đến khi không ai quan tâm nữa. Hiện tượng này chưa tạo ra được sức căng cạnh tranh, thứ vốn là nhiên liệu của mọi môn thể thao. Truyền thông mới không giết chết câu chuyện, nó khiến ta lạc giữa tiếng vỗ tay ảo và quên mất tiếng tim đập thật.

Mann Sharma giữ 197 giờ. Ociepka rút còn 155. Tỷ lệ cải thiện 21% trong một lần lặp lại kỷ lục là dấu hiệu của một hạng mục còn non. Ở những kỷ lục trưởng thành như chạy 100 mét, mỗi phần trăm cải thiện phải trả bằng nhiều thập kỷ. Ở đây, một người có thể xóa đi bốn mươi hai giờ chỉ bằng cách tối ưu kỹ thuật và quản lý nghỉ ngơi tốt hơn người trước. Điều đó nói rằng chuẩn mực của hạng mục này chưa được thiết lập, và kỷ lục nào cũng sẽ còn chao đảo cho đến khi có ai đó viết ra bộ luật thật sự. Có thể trong mười hai đến hai mươi bốn tháng tới, một vận động viên Hyrox khác sẽ thử lại, và chúng ta sẽ có thêm một mốc để so. Chỉ khi có mốc thứ ba, hạng mục này mới bắt đầu có hình hài.

Về nước Đức, kỷ lục này nói lên một điều về hệ sinh thái thể lực chức năng ở đây. Parkstadion Baunatal không phải sân vận động Olympic. Đó là một cơ sở địa phương ở bang Hessen, nơi một người có thể thuê mặt sân và tự tổ chức một cuộc thử thách kéo dài một tuần. Cấu trúc hạ tầng ấy — sân bãi dễ tiếp cận, cộng đồng Hyrox dày, văn hóa tập luyện chức năng trưởng thành — là điều kiện vật chất cho một kỷ lục như thế này. Vận động viên Ấn Độ từng giữ kỷ lục chứng minh rằng cá nhân có thể làm được điều tương tự ở nơi hạ tầng mỏng hơn. Nhưng khi hạ tầng dày lên, số người thử sẽ tăng, và kỷ lục sẽ bị đẩy lên nhanh hơn.

Trong thời đại dữ liệu bùng nổ, tôi vẫn tin vào đôi mắt, đôi tai, và trái tim không biết nói dối. Tôi tin rằng một người đàn ông đã cúi xuống chạm ngực mình vào mặt sân ba vạn lần, dù cho không có trọng tài nào đếm giúp anh từng lần một. Điều tôi không tin là cái tên "kỷ lục thế giới" khi nó chưa đi qua tay ai ngoài chính người tạo ra nó.

Thể thao là một ngôn ngữ chung, nhưng mỗi phương ngữ cần một ngữ pháp. Marathon chạy có ngữ pháp của nó. Hyrox có ngữ pháp của nó. Nhảy burpee sáu ngày rưỡi cũng cần một ngữ pháp — một bộ quy tắc để người sau biết mình phải làm gì, và để người xem biết mình đang xem gì. Cho đến khi ngữ pháp ấy tồn tại, những kỷ lục như của Ociepka sẽ mãi là những tuyên ngôn đẹp đẽ nhưng đơn độc: những tiếng ngực chạm đất không có ai ngoài người nghe.

Ba mươi năm sau cánh cửa phòng thay đồ, tôi biết mùi chiến thắng và mùi nước mắt không khác nhau. Nhưng tôi cũng học được một điều khác: một con số không có trọng tài đứng cạnh thì mãi mãi chỉ là lời kể. Và lời kể, dù đẹp đến đâu, cũng cần một người thứ hai gật đầu.